Panik atağı korkutan şey çoğu zaman atağın kendisi değil, atak sırasında aklınıza gelen “ya bana kalıcı bir şey olursa” düşünceleridir. Bu yazıda, panik atakla ilgili en çok korkulan 7 soruyu tek tek, sakin ve kanıta dayalı biçimde ele alıyorum.
Önce kısa cevap: Panik atak son derece rahatsız edicidir ama tehlikeli değildir ve kendiliğinden geçer. Neden böyle olduğunu birlikte görelim.
Bu korkular neden bu kadar gerçek hissettiriyor?
Panik atak, bedendeki normal duyumların (çarpıntı, nefes değişimi) “felaket geliyor” diye yorumlanmasıyla büyür (Clark, 1986). Yani korkularınız mantıksız değil; bedeniniz gerçekten alarm veriyor. Ama o alarmın işaret ettiği “tehlike” gerçek bir tehlike değil, yanlış okunmuş bir duyumdur. Aşağıdaki cevaplar tam da bu yanlış okumayı düzeltmek için.
Atak tam şu anda oluyorsa, o an uygulayabileceğiniz dört adımı panik atak anında ne yapmalı yazısında anlattım.
7 Soru, 7 Sakin Cevap
1. Panik atak sırasında ölür müyüm? Hayır. Panik atak, bedenin doğal “savaş-kaç” tepkisidir; kalbinizi durdurmaz, sizi öldürmez. (Yine de göğüs belirtileri ilk kez oluyorsa ya da kola/çeneye yayılıyorsa tıbbi kontrol şart; önce güvenlik.)
2. Kalp krizi geçiriyor olabilir miyim? Belirtiler benzeyebilir; bu yüzden tekrarlayan çarpıntılarda kalbinizi bir kez hekime kontrol ettirmek doğrudur. Kalbinizin sağlam olduğu doğrulandığında, aynı belirti geldiğinde “bu tanıdık panik, tehlikeli değil” diyebilmek atağı küçültür.
3. Bayılır mıyım? Çok düşük ihtimal. Panikte kan basıncı genelde yükselir, oysa bayılma düşük tansiyonla olur. Baş dönmesi hissi gerçek ama genellikle bayılmaya dönüşmez.
4. Nefessiz kalır, boğulur muyum? Hayır. Nefes darlığı hissi korkutucudur ama beden oksijeni almaya devam eder. Hatta panikte çoğu zaman fazla nefes alırız. Nefes verişinizi uzatmak (örneğin 4-7-8) bu hissi yatıştırır.
5. Kontrolü kaybeder, “çıldırır” mıyım? Hayır. Panik atak “delirme” ya da kontrolü kaybetme değildir; yoğun ama geçici bir korku dalgasıdır. İnsanlar panik anında bağırıp saçmalamaz; genellikle dışarıdan belli bile olmaz.
6. Panik atak beyne/kalbe kalıcı zarar verir mi? Hayır, kalıcı fiziksel zarar bırakmaz. Zorlayan kısım, ataktan sonra “yine olur mu” korkusuyla yaşanan beklenti kaygısıdır; asıl üzerinde çalışılması gereken de budur. Bu kaygının süreklilik kazanmış hâlini kronik kaygı yazısında ele alıyorum.
7. Sürekli olur da hayatımı ele geçirir mi? Ele geçirmesi şart değil. Panik atak, öğrenilmiş bir alarm tepkisidir ve öğrenilen şey değiştirilebilir. Uygun tekniklerle ve gerekiyorsa terapiyle çoğu kişi belirgin biçimde rahatlar.
Bu korkuların altında ne var?
Tüm bu “ya olursa” soruları, içinizdeki çok korkmuş, güvende hissetmeyen bir tarafın sesidir: “kırılgan çocuk” tarafı. Karşılanmamış temel ihtiyacı yine güvende ve korunmuş hissetmektir (Lockwood & Perris, 2012). Bu yüzden bu korkulara verilecek en iyi yanıt, onları küçümsemek değil; sakin, güven veren bir “iç yetişkin” sesiyle karşılamaktır:
“Çok korktun. Ama bu his tehlikeli değil ve geçecek. Buradayım, güvendeyiz.” (Yakın & Arntz, 2023)
Ne zaman bir uzmana danışmalı?
Panik ataklar tekrarlıyor, “yine olur” korkusuyla yerlerden/durumlardan kaçınmaya başladıysanız ya da yaşamınızı daraltıyorsa destek alın. Bilişsel davranışçı terapi bu alanda en yerleşik yöntemdir; şema terapisi de kökleri eskiye dayanan güvenlik kaygılarında umut verici olabilir (Peeters ve ark., 2022).
Not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi/psikolojik tanı veya tedavi yerine geçmez. Yeni veya alışılmadık göğüs belirtilerinde önce tıbbi değerlendirme yaptırın.
Kaynaklar
- Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470. doi:10.1016/0005-7967(86)90011-2
- Lockwood, G., & Perris, P. (2012). A new look at core emotional needs. In The Wiley-Blackwell handbook of schema therapy (pp. 41–66). Wiley-Blackwell.
- Yakın, D., & Arntz, A. (2023). Understanding the reparative effects of schema modes: An in-depth analysis of the healthy adult mode. Frontiers in Psychiatry, 14, 1204177. doi:10.3389/fpsyt.2023.1204177
- Peeters, N., van Passel, B., & Krans, J. (2022). The effectiveness of schema therapy for anxiety disorders, OCD, or PTSD: A systematic review. British Journal of Clinical Psychology, 61(3), 579–597. doi:10.1111/bjc.12324
Klinik Psikolog Rümeysa Erdoğdu
ODTÜ Psikoloji ve Gelişim Psikolojisi mezunu; klinik psikoloji uzmanlık eğitimini Başkent Üniversitesi'nde sürdürüyor. Yetişkinlerle kaygı, ilişkiler ve tekrar eden kalıplar üzerine çalışıyor. Ankara.
Hakkımda →